چند كه خدا آرزويشان را برآورد و مهلتشان هم بدهد دردى از ايشان دوا نمىشود ، براى اينكه اگر هم مدتى كوتاه يا بلند از زندگى راحتى برخوردار شوند ، عذاب ابدى را چه مىكنند ، اين كه از بين رفتنى نيست ، چون در حق آنان حكم آن داده شده است . و آن حكم را بيان نموده و فرموده : * ( « أفَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْناهُمْ سِنِينَ » ) * ، اگر چند سالى معدود عمر و مهلتشان دهيم ، عاقبت آن هم سپرى مىشود ، * ( « ثُمَّ جاءَهُمْ ما كانُوا يُوعَدُونَ » ) * و بالآخره آن عذابى كه از آن بيم داده شدند فرا مىرسد * ( « ما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يُمَتَّعُونَ » ) * و آن چند روزه مهلت و بهره مندى از زندگى ، دردى از ايشان را دوا نمىكند . * ( « وَما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَها مُنْذِرُونَ ذِكْرى . . . » ) * نزديكترين وجهى كه به ذهن مىرسد اين است كه جمله * ( « لَها مُنْذِرُونَ » ) * حال باشد از « قرية » و كلمه « ذكرى » حال باشد از ضمير جمع در « منذرون » و يا مفعول مطلق باشد براى « منذرون » و اگر بگويى مفعول مطلق بايد از ماده عامل خود باشد ، ( مانند اكلته اكلا ) و كلمه منذرون ربطى به « ذكرى » ندارد ، آن از ماده « نذر » و اين از ماده « ذكر » است ؟ در جواب مىگوييم : بله و ليكن منذرون نيز در معناى مذكرون است ، و معناى آيه روشن است . بعضى از مفسرين در توجيه آيه وجوهى ديگر آورده‌اند ، كه چون نقل آنها و اطاله كلام با بحث از صحت و سقم آنها فايده اى در بر نداشت ، از نقل آن صرف نظر كرديم . و اگر در جمله * ( « وَما كُنَّا ظالِمِينَ ) * - ما هرگز ستمگر نبوده‌ايم » نفى را بر سر كون ( بودن ) در آورد ، نه بر سر ظلم و نفرمود : « و ما ظلمناهم - و ما ستمشان نكرديم » و از اين قبيل تعبيرها نياورد ، براى اين بود كه بفهماند او اين كاره نيست و شان او چنين شانى نيست ، يعنى چنين انتظارى از او نمىرود كه به ايشان ستم كند . و اين جمله در مقام تعليل حصر سابق است و معنايش اين است كه : « ما هيچ قريه اى را هلاك نكرديم ، مگر در حالى كه انذار شده بودند و تذكر يافته ، حجت بر آنان تمام شده بود ، براى اينكه اگر در غير اين حال ، هلاكشان مىكرديم ، نسبت به آنان ظلم كرده بوديم و شان ما اين نيست كه به كسى ظلم كنيم » . بنا بر اين ، آيه شريفه در معناى آيه « وَما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا » « 1 » مىباشد .

--> ( 1 ) ما چنين نبوده‌ايم كه عذاب كنيم ، مگر بعد از آنكه رسولى مبعوث نماييم . سوره اسرى ، آيه 15 .